ตอนที่ 174 — ตอนที่ 174 บ้านทรุดโทรมของตระกูลหลิน (2)

ในยุคทศวรรษหกสิบ ครัวเรือนเกษตรกรจำนวนมากนิยมใช้อิฐดินดิบ* เช่นนี้ในการก่อสร้างบ้าน เพราะทั้งประหยัดและคุ้มค่า

บ้านที่สร้างขึ้นจากอิฐดินดิบ ในช่วงแรกเริ่มจะอบอุ่นในฤดูหนาวและเย็นสบายในฤดูร้อน ขื่อด้านบนเสริมความแข็งแรงด้วยท่อนไม้คาน ใช้ก้อนดินอุดปิดรอยต่อให้สนิท จากนั้นมุงหญ้าคาไว้ด้านบนก็สามารถเข้าอยู่อาศัยได้แล้ว

จะเรียกว่าสร้างบ้าน มิสู้เรียกว่าตั้งกระต๊อบขึ้นมา ขอเพียงสร้างขึ้นมาพอบังแดดกันฝนได้ก็นับเป็นบ้านแล้ว

ทว่าบ้านประเภทนี้ทนทานต่อสายฝนได้น้อยที่สุด

สภาพทางภูมิศาสตร์ของหมู่บ้านโจวจวง นอกจากปีกลายที่เป็นปีแล้งแล้ว ปีก่อนๆ หน้านั้นไม่ค่อยมีภัยแล้ง หากแต่มักจะมีฤดูฝนชุกชุม จึงไม่เหมาะอย่างยิ่งกับบ้านอิฐดินดิบเช่นนี้

ยามนี้ในหมู่บ้านโจวจวงและหมู่บ้านใกล้เคียงอีกสองสามแห่ง ไม่ค่อยมีบ้านอิฐดินดิบเช่นนี้หลงเหลืออยู่แล้ว ในช่วงหลายปีมานี้ต่างก็รื้อเปลี่ยนเป็นบ้านหินและบ้านอิฐมุงกระเบื้องไปกันหมด

ย่าโจวข้างบ้านนั้น ครอบครัวสามีของย่าโจวเป็นคนหมู่บ้านโจวจวงมาแต่บรรพบุรุษ บ้านจึงเป็นบ้านหินอันแข็งแรงทนทานที่คนรุ่นก่อนตกทอดทิ้งไว้ให้ เดิมทีด้านบนเป็นห้องใต้หลังคาโครงไม้ ตอนที่สามีและลูกชายของย่าโจวยังมีชีวิตอยู่ ได้รื้อห้องใต้หลังคาออกแล้วเปลี่ยนมามุงกระเบื้อง ต่อมาสองพ่อลูกก็เดินทางไปเข้าร่วมสงครามต่อต้านอเมริกาช่วยเหลือเกาหลี** แล้วไม่ได้กลับมาอีกเลย

บ้านเดิมของย่าโจวมีถึงหกห้อง ปลอดโปร่งถ่ายเทอากาศได้ดีทั้งทิศเหนือและใต้ ลานบ้านก็กว้างขวางใหญ่โต ภายในลานบ้านปูด้วยแผ่นหินทั้งหมด ตรงกลางปลูกต้นหวายใหญ่ต้นหนึ่ง และยังมีต้นไม้ออกดอกที่ไม่ทราบชื่ออีกต้นหนึ่ง ทุกครั้งที่ย่างเข้าสู่ฤดูใบไม้ผลิ กลิ่นหอมของดอกไม้จะอบอวลขจรขจายไปทั่ว

บ้านของย่าโจวคือบ้านในฝันที่ครอบครัวของหลินจู๋จิ่วใฝ่ฝันอยากจะมี

นอกจากนี้ยังมีบ้านของผู้ใหญ่บ้าน ซึ่งเพิ่งจะได้รับการบูรณะปรับปรุงใหม่ไปเมื่อปีกลาย อิฐพวกนั้นซื้อมาจากโรงงานอิฐ จากนั้นให้กลุ่มหน่วยผลิตช่วยกันขนย้ายมาให้ ทั้งก้อนอิฐ ปูนขาว อิฐปูหลังคา หรือกระเบื้องมุงหลังคาล้วนต้องเสียเงินซื้อหา คนที่มาช่วยสร้างบ้านต่างก็เป็นผู้ชายในหมู่บ้าน ไม่จำเป็นต้องจ่ายค่าแรง เพียงแค่เลี้ยงข้าวปลาอาหารก็พอ และในตอนขึ้นขื่อบ้าน ก็ยังมีการเลี้ยงสุราฉลองขึ้นขื่ออีกมื้อหนึ่ง

ลองดูบ้านของโจวเถี่ยต้านก็เป็นบ้านก่ออิฐ ส่วนบ้านเดิมของม่านยาหรือโจวม่านยาก็เป็นบ้านก่อหิน ฉาบด้วยปูนซีเมนต์อย่างดี บางหลังยังทาสีขาวที่ผนังอีกด้วย

บ้านอิฐดินดิบแบบโบราณเช่นนี้จึงกลายเป็นของเก่าเก็บคร่ำครึไปแล้ว นอกจากครอบครัวของพวกเขา ก็มีเพียงครอบครัวของครูตู้ที่ถูกส่งตัวลงมาใช้แรงงานเหมือนกันเท่านั้น

ตอนที่ครอบครัวตระกูลหลินเพิ่งย้ายมาอยู่ที่นี่ บ้านหลังนี้ก็ทรุดโทรมผุพังอยู่ก่อนแล้ว ขื่อไม้และเสาค้ำยังเป็นฝีมือของคุณปู่ที่จัดการซ่อมแซม มิฉะนั้นบ้านหลังนี้คงไม่อาจทานทนมาได้ถึงสามปี

หลังคาบ้านดินกลัวฝนตกที่สุด หลินจู๋จิ่วกังวลเหลือเกินว่าหากถึงฤดูฝนในฤดูใบไม้ผลิ หลังคานี้จะพังถล่มลงมา

ยามนี้สถานการณ์คือ ต่อให้ในมือของหลินจู๋จิ่วจะมีเงินทอง แต่ก็ไม่สามารถสร้างบ้านได้

บ้านผู้ใหญ่บ้านสามารถสร้างบ้านใหม่ได้ก็เพราะเขามีภูมิหลังชนชั้นที่ดี ไม่มีข้อครหาด่างพร้อยใดๆ แต่หากครอบครัวตระกูลหลินลุกขึ้นมาสร้างบ้านใหม่ ก็มีโอกาสสูงมากที่จะถูกสวมหมวกตีตราว่า มีค่านิยมสุขนิยมแบบนายทุนทุนนิยมตกค้าง

ชวนให้หงุดหงิดจนแทบอยากจะสบถออกมาจริงๆ

เดิมทีหลินจู๋จิ่วคิดว่าในช่วงสองสามวันนี้จะจ้างคนมาซ่อมแซมหลังคา ใช้อิฐและปูนซีเมนต์เสริมความแข็งแรงให้หลังคา แล้วมุงกระเบื้องทับลงไป น้ำฝนก็จะไม่รั่วซึมอีก

ต้องแก้ไขปัญหาพื้นฐานที่สุดนี้ให้ได้เสียก่อน

ทว่ากลับต้องมาพบเจอกับเรื่องราววุ่นวายสารพัด แผนการไม่อาจตามทันความเปลี่ยนแปลง วันนี้ฝนก็ตกลงมาแล้ว เกรงว่าฤดูฝนคงจะมาถึงเร็วกว่ากำหนด

อีกสักพักก็จะต้องเริ่มงานไถหว่านในฤดูใบไม้ผลิอันแสนวุ่นวาย ถึงเวลานั้นคงหาคนมาช่วยซ่อมแซมบ้านไม่ได้ ดูท่าคงต้องทนประคับประคองไปอีกระยะหนึ่งก่อน ทว่าก็กลัวว่าจะทานทนฤดูฝนที่กำลังจะตามมาไม่ไหว

เดิมทีคิดจะใช้วาจาพยากรณ์ เพื่อให้บ้านหลังนี้ทานทนผ่านพ้นฤดูฝนไปได้ก่อนแล้วค่อยหาหนทาง ทว่าวาจาพยากรณ์ก็คงไม่อาจจัดการกับบ้านที่ใกล้จะพังถล่มได้กระมัง

วาจาพยากรณ์ไม่ได้สารพัดนึกครอบจักรวาล หากกล่าวคำทำนายที่ไร้ผล หลินจู๋จิ่วจะล้มป่วยหนัก คราวก่อนก็เพิ่งจะลิ้มลองมาแล้ว หลินจู๋จิ่วไม่อาจเสี่ยงอันตรายเช่นนี้ได้อีก

ชวนให้กลัดกลุ้มใจยิ่งนัก

เอาเถอะ หากมันพังถล่มลงมาจริงๆ หลินจู๋จิ่วก็จะได้สร้างบ้านใหม่ได้อย่างเปิดเผยและสง่างามเสียที

หลินจู๋จิ่วไม่ได้ยกเรื่องนี้ขึ้นมาพูดจาบ่นพึมพำให้พี่สาวและคุณปู่ต้องพลอยกังวลใจไปด้วย

หลินฝูถังและหลินซิ่งเอ๋อร์เองก็รู้ดีว่าบ้านหลังนี้ทนทานต่อไปได้อีกไม่นาน ทว่าพวกเขาก็ไม่กล้าคิดหวังจะสร้างบ้านใหม่ เพราะไม่มีเงินและเพราะภูมิหลังชนชั้นของครอบครัวตนเอง

เมื่อความคิดไม่สอดคล้องกับความเป็นจริง จึงไม่คิดถึงมันอีก ได้แต่ดิ้นรนคลุกคลีอยู่ในความยากแค้นแสนสาหัส จนผู้คนพลอยชินชาและด้านชาไปเสียแล้ว

หมายเหตุ

• อิฐดินดิบ (土坯 — ถู่พี) อิฐที่ทำจากดินเหนียวผสมฟางหรือหญ้าแห้งแล้วตากแดดให้แห้งสนิทโดยไม่ผ่านการเผา

** สงครามต่อต้านอเมริกาช่วยเหลือเกาหลี (抗美援朝 — ค่างเหม่ยหยวนเฉา) สงครามเกาหลี (ค.ศ. 1950–1953) ซึ่งกองทัพอาสาสมัครประชาชนจีนเข้าร่วมรบเพื่อช่วยเหลือเกาหลีเหนือ